دوره آموزشی مدیریت ایمن پسماند و فاضلاب بهداشتی درمانی

خصوصیات پسماندهای خطرناک بهداشتی درمانی شامل سمیت، خورندگی، قابلیت انفجار، قابلیت اشتعال و واکنش پذیر شیمیایی است و شامل طیف گسترده ای اعم از پسماندهای تیز و برنده، عفونی، شیمیایی و دارویی، ژنوتوکسیک و رادیواکتیو است. مدارک زیادی وجود دارد که اثبات می کند ویروس ایدز، هپاتیت B و هپاتیت C به راحتی و به صورت مستقیم، توسط پسماندهای بیمارستانی منتقل می شوند. حفاظت از سلامت کارمندان، بیماران و تمامی افرادی که در معرض پسماندهای بهداشتی درمانی، پایه اصلی برپایی سیستم مدیریت پسماندهای بیمارستانی می باشد. به دلیل سرعت زیاد زباله های تولیدی در سراسر دنیا و کمبود ساختارهای مدیریتی آن، تخمین زده می شود که حداقل نصف جمعیت دنیا در معرض خطرات محیطی، شغلی و بهداشتی درمانی حاصل از مدیریت غلط پسماندهای بهداشی درمانی قرار دارند.

همچنین مدیریت، جمع آوری، تصفیه و دفع نامناسب فاضلاب بیمارستانی و لجن آن موجب آلودگی منابع آب محلی به پاتوژن ها می شود. این امر می تواند سبب بیماری های متعدد ناشی از آب (مثل مالاریا و فیلاریازیس) شود و یا از طریق ایجاد مکان های تولید مثل برای حامل ها بیماری و مساعدت به انتشار انگل ها (مثل کرم های انگلی و اسکاریس) شوند. انواع بیماری ها و عفونت های ناشی از فاضلاب بیمارستانی، شامل کامپیلو باکتری ها (عفونت دستگاه گوارش)، وبا، هپاتیت A و E، شیتوزومیازیس و حصبه می باشد. مواد موجود در فاضلاب بهداشتی درمانی، طیف عظیمی از مواد شامل مواد شیمیایی، دارویی و رادیواکتیو است، در نتیجه کیفیت آن بسیار متغیر خواهد بود و باید به خوبی و با دقت تصفیه و مدیریت شود. لذا در مورد هر دو موضوع پسماند و فاضلاب بیمارستانی نیاز به آموزش طبق آخرین اطلاعات روز دنیا احساس می شود.

کارگاه آموزشی “مدیریت ایمن پسماند و فاضلاب بهداشتی درمانی” شرکت فنی مهندسی زیست نگار بر اساس دوره های آموزشی زیر تهیه شده است:

  •  دوره سه روزه WHOEuro (تهیه شده به وسیله شرکت ETLog Health GmbH)
  •  دوره آموزشی مدیریت پسماندهای بهداشتی درمانی

(United Nations Development Program (UNDP

(با همکاری سازمان جهانی بهداشت و دانشکده بهداشت و درمان دانشگاه ایلینویز شیکاگو)

  •  دوره آموزشی شش ماهه از راه دور مدیریت پسماندهای بیمارستانی

(Indira Gandhi National Open University (IGNOU

کارگاه آموزشی مدیریت پسماندهای بیمارستانی

کارگاه مذکور می تواند در دوره های یک روزه (8 ساعته) تا سه روزه (24 ساعته) طبق سرفصل های زیر و در سه بخش ارائه شود:

– سرفصل های کارگاه آموزشی مدیریت پسماند بهداشتی درمانی:

  •  مقدمه ای بر پسماندهای بیمارستانی (تعریف، طبقه بندی، منابع، کمیت و کیفیت، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی)
  •  انواع خطرات پسماندهای بهداشتی درمانی و شناسایی افراد در معرض خطر
  •  قوانین، سیاست های ملی و بین المللی، استانداردها، موافقتنامه ها، انواع کنوانسیون ها و راهنما و گایدلاین ها
  •  ایجاد طرح مدیریت پسماند و چگونگی ارتقاء آن و آشنایی با سلسله مراتب آن
  •  آشنایی با انواع نمادها، ظروف پسماند و نمادهای آنها
  •  آشنایی با تفکیک، ذخیره و انتقال پسماندها
  •  آشنایی با میزان مقاومت میکروبی میکروارگانیزم ها و انواع روش های بی خطرسازی
  •  انواع روش های دفع و الزامات آنها (زباله سوزی، گازی سازی و دفن)
  •  روش های گام به گام چگونگی تخریب و انهدام شیمیایی داروهای سایتواستاتیک (ضد سرطان) به تقکیک مواد دارویی زیر:

Doxorubicin, Daunorubicin, Methotrexate, Dichloromethotrexate, Cyclophosphamide, Ifosfamide, vincristine sulfate, vinblastine sulfate, tioguanine, mercaptopurine, Cisplatin, procarbazine

(در این بخش، نوع مواد، واکنشگرها و محلول­های شیمیایی استفاده شده، میزان هر کدام، نوع واکنش اتفاق افتاده در هر مرحله، تجهیزات مورد استفاده و روش به کار رفته به صورت مرحله به مرحله ارائه می شود. به دلیل اهمیت موضوع در این بخش، اقدامات احتیاطی برای هر کدام از روش ها به صورت جداگانه ذکر می شود)

– سرفصل های دوره فاضلاب بهداشتی درمانی:

  • جمع آوری و دفع فاضلاب بیمارستانی
  • خصوصیات و اجزاء فاضلاب بهداشتی درمانی
  • خطرات و بیماری های ناشی از فاضلاب
  • کمیت و کیفیت فاضلاب تولیدی توسط بیمارستان ها
  • جمع آوری و پیش تصفیه مایعات ناشی از مراکز بهداشتی درمانی (پیش تصفیه و تخلیه به فاضلاب شهری)
  • تصفیه فاضلاب در محل
  • استفاده مجدد از فاضلاب و لجن
  • سیستم های تصفیه فاضلاب بهداشتی و پکیج تصفیه فاضلاب بهداشتی
  • ضدعفونی و گندزدایی فاضلاب بیمارستانی
  • دفع لجن حاصل از فاضلاب بیمارستانی
  • تکنولوژی های نوین به کار رفته در زمینه مدیریت و تصفیه فاضلاب بهداشتی
  • بهره برداری، نظارت و نگهداری شبکه فاضلاب بهداشتی درمانی
  • الزامات به منظور تصفیه و دفع فاضلاب و لجن
  • سیستم مدیریتی حداکثر مایعات خطرناک مجاز
  • اقداماتی در جهت توسعه سیستم فاضلاب کنونی

– سر فصل های مشترک مدیریت پسماند و فاضلاب:

  •  الگوهای اقتصادی، روش برآورد هزینه و سرمایه گذاری در مدیریت پسماند و فاضلاب بیمارستانی
  •  توصیه هایی به منظور کاهش هزینه در بخش های مختلف
  •  بهداشت و ایمنی پرسنل، گایدلاین ها مربوط به بخش پسماند و فاضلاب مراکز بهداشتی
  •  سلسله مراتب کنترل پاتوژن های قابل انتقال
  •  اقدامات پیشگیرانه، تجهیزات حفاظتی، نحوه گزارش دهی و اقدامات پس از قرار گرفتن در معرض خطر
  •  منابع، زنجیره، راه های انتقال، اپیدمیولوژی و پیشگیری از عفونت های بیمارستانی
  •  موارد لازم به منظور کنترل عفونت و بهداشت در بیمارستان
  •  مدیریت پسماندهای بهداشتی درمانی در مواقع اضطراری و گایدلاین های مربوطه
  •  فازبندی مدیریت پسماندهای بهداشتی درمانی در مواقع اضطراری (ارزیابی سریع اولیه، پاسخ سریع و فاز بازیابی)
  •  مسائل و مشکلات پیش رو انسان
  •  تغییر الگوهای بیماری (ظهور بیماری و موجودات زنده مقاوم در برابر دارو)
  •  مسائل زیست محیطی (تغییرات آب و هوا، گرمایش جهانی، آلودگی های منتشره و غیره)
  •  تغییرات اجتماعی، فرهنگی و نظارتی

در این دوره از وسائل کمک آموزشی مختلف از جمله پوسترها، استانداردها، گایدلاین ها و دیگر موارد استفاده می شود و ارائه هر بخش به وسیله اعضاء هیئت علمی دانشگاه تهران و متخصصان شرکت فنی مهندسی زیست نگار انجام می شود. همچنین کارگاه به صورت دو طرفه (پرسش و پاسخ) بین مدرس و شرکت کنندگان خواهد بود و در انتها آزمونی با توجه به سطح شرکت کنندگان برگزار خواهد شد.

کارگاه آموزشی “مدیریت پسماند و فاضلاب مراکز بهداشتی درمانی” به وسیله شرکت فنی مهندسی زیست نگار و با همکاری انجمن علمی مهندسی و مدیریت پسماند ایران برگزار می شود و در پایان کارگاه، گواهی شرکت فنی مهندسی زیست نگار، گواهی انجمن علمی مهندسی و مدیریت پسماند ایران و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ارائه خواهد شد.